اشتباه كلمه اي ست كه هرگاه انسان آن را در ذهن خود تكرار مي كند ؛ لحظه اي احساس مي كند كه شخصيت وجودي او مورد خطر قرار گرفته است و ميان او و توانمندي هايش فاصله اي در حال ايجاد شدن است .
انسان ها از دوران كودكي مي آموزند كه كمتر خطا كنند ؛ تا از اين طريق خسارتهاي كمتري پديد آيد و جوامع نيز به منظور دوري از پديد آمدن خسارت ها ، هميشه دوري از اشتباه را گوشزد مي كنند . زيرا خطا و اشتباه در بسياري از موارد آرامش را از انسان ها مي گيرد و در مواردي نيز او را به دردسر مي اندازد . لذا ترس از وقوع اشتباه و خطا از دوران كودكي در ذهن انسان شكل مي گيرد و نگراني ناشي از آن ، لحظه اي آدمي را به حال خود رها نمي كند .
آموزش جامعه در مورد نحوه ي برخورد با خطاها و اشتباهات ضروري ست ؛ و لذا بايد در مورد چند سوال زير با دقت بيانديشيم :
1. آيا شرايط جامعه به گونه اي هست كه در موقع بروز اشتباه و خطا ، انسان ها به ياري يكديگر شتافته و پس از كسب تجربيات به دست آمده ، آن را به ديگران منتقل كرده و بدين طريق از وقوع اشتباهات دوباره جلوگيري شود ؟
2. آيا در جامعه ، به هنگام وقوع اشتباهات ، افراد به سوي پنهان كاري شتافته و بار ديگر زمينه براي تكرار اشتباهات مهيا مي شود ؟
پنهان كردن بعضي از اشتباهات ، مانند پنهان كردن زغالي روشن در ميان انبار انباشته از چوب هاي خشك است ؛ كه سرانجام روزي شعله ور شده و همه جا را به آتش مي كشد .
امروزه لازم است كه متخصصين ، آموزش هاي لازم را در اين رابطه به جامعه ارائه نمايند . زيرا تا زماني كه برخورد افراد با اشتباهات يك برخورد احساسي باشد ؛ بسياري از افراد جرات نخواهند كرد كه هم مسووليت اشتباهات خويش را بپذيرند و هم با ديگران در اين زمينه به مشورت بپردازند .
اصولا هر اشتباهي به واسطه ي علتي بروز مي كند و شناخت اين علل مي تواند در پيشگيري از وقوع مجدد آن موثر باشد . بعضي از علل وقوع اشتباهات به شرح زير مي باشد :
1. كمبود تجربه
گاهي انسان به علت بي تجربگي ، ناخواسته دچار اشتباهات فراوان مي شود . لذا بهره گيري از تجربيات ديگران و يا استفاده از تجربيات قبلي مي تواند سبب كاهش بروز اشتباهات شود .
2. كمبود علم و دانش
علم و دانش همچون چراغي است كه در تاريكي به ياري انسان آمده و او را كمك مي كند تا كمتر دچار لغزش و خطا شود لذا انسان جاهل همچون فردي بدون چراغ است كه در تاريكي گام برمي دارد ، و هر لحظه ممكن است در گودال اشتباهات قدم بگذارد .
3. فقدان نظم
هر گاه انسان در امور مربوط به خود نظم نداشته باشد ؛ سبب آشفتگي و هرج و مرج شده و در اين شرايط ، احتمال وقوع اشتباهات افزايش مي يابد .
4. آينده نگري
بسياري از ما انسان ها هرگاه فعاليتي را آغاز مي كنيم ؛ درباره ي آينده و عواقب آن كمتر مي انديشيم و لذا ممكن است با مشكلات پيش بيني نشده رو به رو شويم كه اين خود مي تواند سبب بروز اشتباهات و خطاهاي فراوان شود .
5. تنبلي
انسان هاي تنبل و تن پرور به علت دوري از تحرك و فعاليت ، كم تر تجربه مي كنند و كم تر مي آموزند . لذا در برخورد با رويدادهاي مختلف قادر به انجام رفتارهاي درست نيستند و بيشتر در معرض بروز اشتباهات قرار دارند .
6. احساسي عمل كردن
گاهي افراد تحت تاثير رفتار و حرف هاي ديگران قرار گرفته و دست به اعمالي مي زنند كه برخاسته از تحريك احساسات مي باشد ؛ لذا چون اين گونه رفتارها سنجيده و درست نيست ، به همراه خود اشتباهات فراواني به همراه خواهند داشت .
7. فقدان پژوهش
اگر قبل از شروع هر كار ، انسان ها با پژوهش و تحقيق به بررسي جوانب مختلف آن كار پرداخته و سپس به بهترين نحو ممكن آن فعاليت را انجام دهند ؛ بدون شك كمتر با اشتباه و خطا مواجه خواهند شد . نبود روح پژوهشگري و دقت نظر يكي از عوامل بروز اشتباهات مي باشد .
8. اضطراب و نگراني
اضطراب و نگراني از تمركز انسان در انجام امور مي كاهد و سبب كاهش دقت نظر و افزايش حواس پرتي شده كه به دنبال خود ممكن است سبب بروز اشتباهات شود ؛ و در جامعه اي كه اضطراب و نگراني افزايش يابد ، بايد منتظر وقوع اشتباهات فراوان بود .
9. ترس
ترس انسان در برخورد با امور و يا پيشامدها ، سبب مي گردد كه آدمي تمامي حواس خود را به سمت مكانيزم هاي دفاعي سوق دهد . لذا ممكن است شخص در اثر شتاب زدگي و بي دقتي دچار اشتباه شود .
10. قدم گذاشتن در دنیای ناشناخته ها
گاهي انسان مجبور است در راهي قدم بردارد كه تاكنون تجربه نكرده و براي او ناشناخته است و حتي براي ديگران نيز شناخته شده نيست . لذا ناخواسته ممكن است دچار اشتباه شود . بسياري از دانشمندان كه نايل به كشف و اختراعات مي شوند ؛ به خاطر جرات و جسارت آنان در قدم گذاشتن در راه هاي ناشناخته است . اما از طرفي احتمال بروز اشتباهات نيز افزايش مي يابد . قدم گذاشتن در راه هاي ناشناخته و پيشقدم شدن در امور جديد ، اگرچه ممكن است با اشتباهاتي همراه باشد ؛ اما ممكن است فرد به دستاوردهاي مهمي برسد كه سبب تحول در زندگي بشر شود .
11. بي برنامگي
انجام امور بدون داشتن برنامه مدون سبب مي شود كه فعاليت ها قبل از شروع ، مورد نقد و بررسي قرار نگرفته و لذا از پختگي لازم برخوردار نباشد و اين خود زمينه ساز بروز اشتباهات است .
12. تصميمات شتابزده
گاهي انسان به علت نداشتن مهارت هاي مربوط به تفكر كردن و تصميم گيري ، ناخواسته تصميمات غلطي مي گيرد كه نتايج بعضي از تصميمات با اشتباهات همراه مي شود .
13. مصرف مواد مخدر و الكل
استعمال مواد مخدر و الكل سبب مي شود كه انسان دچار توهمات شده و يا از حالت طبيعي خارج شود كه اين خود سبب مي شود چنين افرادي دست به اقداماتي بزنند كه با اشتباهات فراواني همراه است .
14. باورهاي انسان
گاهي اوقات افراد ، باورهايي دارند كه مي تواند زمينه ساز وقوع اشتباهات باشد . براي مثال ، شخص با يك اتوموبيل فرسوده و با سرعت زياد و غيرمجاز رانندگي مي كند و زماني كه از او درخواست مي شود كه با سرعت مناسب حركت كند ؛ مي گويد :
سرنوشت انسان از قبل تعيين شده است و اگر بخواهيم بميريم ، اين اتفاق خواهد افتاد و ارتباطي با سرعت غيرمجاز اتومبيل ندارد !
15. خشم زياد
انسان ها در هنگام خشم زياد ناخواسته دست به اقداماتي مي زنند كه خود را در بدبختي و فلاكت مي اندازند . لذا يكي از عوامل مهم در بروز اشتباهات خشم كنترل نشده است .
16. بيماري هاي جسمي
نگراني و اضطراب ناشي از بيماري هاي جسمي اجازه نمي دهد كه انسان با دقت به رويدادهاي اطرافش توجه كند و تصميم مناسب بگيرد . لذا چنين اشخاصي مستعد خطا و اشتباه هستند ؛ و لذا در اين مرحله انسان بايد در امور خويش دقت بيشتري كند .
17. تحت تاثير ديگران قرار گرفتن
بعضي از اشخاص به راحتي تحت تاثير ديگران قرار مي گيرند و براي به نمايش گذاشتن توانمندي هاي خود و يا پنهان كردن ناتواني هاي خود ، دست به اقداماتي مي زنند كه در نهايت زمينه ساز اشتباهات فراوان است .
(ادامه دارد)
